ترامپ و لایحه بزرگ و زیبا: بازتولید امتیازات مالیاتی برای ثروتمندان در آمریکا

مقدمه

در ژوئیه ۲۰۲۵، رئیس‌جمهور ترامپ قانون بزرگ مالیاتی‌ـ‌بودجه‌ای موسوم به «Big Beautiful Bill» یا «One Big Beautiful Bill Act» را امضا کرد که ادامه‌ای بر اصلاحات مالیاتی سال 2017 معرفی شد. این لایحه که با حمایت گسترده جمهوری‌خواهان، شرکت‌های بزرگ، و اتاق‌های بازرگانی تدوین شده، وعده کاهش مالیات برای «طبقه متوسط سخت‌کوش آمریکایی» را می‌دهد.

اما تحلیل‌های اولیه از نهادهای مستقلی چون Tax Policy Center، Brookings Institution و Congressional Budget Office (CBO) نشان می‌دهد که بیشترین مزایا از این اصلاحات، به ثروتمندترین دهک‌های جامعه تعلق می‌گیرد.

مفاد لایحه شامل کاهش مجدد نرخ مالیات شرکت‌ها، حذف یا کاهش مالیات بر سود سرمایه و ارث، و تسهیلات مالیاتی بیشتر برای صاحبان دارایی و درآمدهای غیرکاری است.

درآمدهای غیرکاری (Passive or unearned income) به درآمدهایی گفته می‌شود که فرد بدون انجام فعالیت شغلی مستقیم یا فیزیکی مداوم به دست می‌آورد. این درآمدها شامل سود سرمایه (مثل خرید و فروش سهام)، اجاره املاک، سود بانکی، سود اوراق قرضه، سود مالکیت معنوی (مثل حق امتیاز کتاب یا موسیقی)، و سود حاصل از سرمایه‌گذاری در شرکت‌هاست. برخلاف درآمدهای کاری (مثل حقوق، دستمزد یا دستمزد پروژه‌ای)، درآمدهای غیرکاری معمولاً مشمول مالیات‌های کمتری هستند و در ساختارهای مالیاتی مانند لایحه‌های ترامپ، بیشتر از کاهش مالیات سود می‌برند-که عمدتاً به نفع ثروتمندان است.

این تغییرات، مشابه قانون Tax Cuts and Jobs Act 2017، در حالی ارائه شده که شکاف طبقاتی در آمریکا در بالاترین سطح خود از دهه ۱۹۲۰ تاکنون قرار دارد. منتقدان معتقدند این لایحه نه‌ تنها نابرابری اقتصادی را افزایش می‌دهد، بلکه با کاهش درآمدهای دولت، خدمات عمومی را نیز تضعیف خواهد کرد.

این لایحه حتی اعتراض شدید حامیان سرسخت ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری 2024 را نیز موجب شده که سرشناس ترین آنها ایلان ماسک بود. اعتراض و نقدهای شدید ایلان ماسک بر این لایحه پایان ماه عسل انتخاباتی وی و ترامپ و آغاز شدیدترین حملات لفظی آنها به یکدیگر شد. 

این مطلب از سایت اتاق 24 به تحلیل پیامدهای واقعی لایحه «بزرگ و زیبا» بر ثروتمندان و ساختار اقتصادی آمریکا به ویژه در حوزه مالیاتی پرداخته است. 

مروری بر لایحه بزرگ و زیبا: اهداف اعلام‌شده و مفاد کلیدی

لایحه مالیاتی موسوم به «Big and Beautiful Tax Act» که در سال ۲۰۲۵ توسط دولت ترامپ به کنگره ارائه و سپس تصویب شد، یکی از گسترده‌ترین اصلاحات مالیاتی آمریکا از زمان قانون «کاهش مالیات و اشتغال» سال ۲۰۱۷ (TCJA) به شمار می‌آید.

دولت ترامپ این لایحه را با شعارهایی چون «حمایت از طبقه متوسط»، «رشد اقتصادی پایدار» و «کاهش بار مالیاتی بر دوش آمریکایی‌های زحمت‌کش» معرفی کرد. با این حال، مفاد اصلی آن نشان می‌دهد که تمرکز اصلی لایحه بر کاهش مالیات ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ است.

از مهم‌ترین مفاد این لایحه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- کاهش نرخ مالیات بر درآمد شرکت‌ها از 21 درصد به 17 درصد، با هدف افزایش سرمایه‌گذاری داخلی.

- تخفیف‌های مالیاتی جدید برای سود سرمایه، اجاره، و درآمدهای غیرکاری که بیشترین سهم آن به افراد پردرآمد تعلق می‌گیرد.

- افزایش سقف معافیت مالیات بر ارث که در عمل موجب کاهش شدید مالیات برای خانواده‌های فوق‌ ثروتمند می‌شود.

- تمدید دائمی کاهش‌های مالیاتی TCJA 2017 برای دهک بالای درآمدی، که در غیر این صورت تا ۲۰۲۶ منقضی می‌شد.

- کاهش برخی معافیت‌ها و کسورات برای طبقه متوسط، در کنار ساده‌سازی فرم‌های مالیاتی.

گرچه ترامپ این لایحه را به عنوان «پیروزی برای مردم عادی آمریکا» معرفی کرد، اما نهادهای مستقلی مانند Tax Policy Center و Brookings Institution نشان داده‌اند که بخش اعظم منافع مالیاتی به دهک بالا و شرکت‌های بزرگ تعلق می‌گیرد، در حالی که تأثیر آن بر طبقات متوسط و پایین یا موقتی یا بسیار محدود است.

این لایحه نمادی از بازگشت به الگوی اقتصاد «trickle-down» است.

الگوی اقتصاد «trickle-down» یا «سرریز به پایین» نظریه‌ای است که می‌گوید اگر دولت سیاست‌هایی اتخاذ کند که به نفع ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ باشد—مثلاً کاهش مالیات یا تسهیل مقررات—این منافع در نهایت از طریق سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی به طبقات پایین‌تر جامعه نیز منتقل می‌شود.

این نظریه به‌ویژه در سیاست‌های محافظه‌کارانه آمریکا از دهه ۱۹۸۰ تاکنون (به‌ویژه در دوره ریگان و ترامپ) رواج داشته است. با این حال، بسیاری از اقتصاددانان شواهد کافی برای اثبات کارآمدی آن نیافته‌اند و معتقدند چنین سیاست‌هایی معمولاً به افزایش نابرابری منجر می‌شوند.

تأثیر مستقیم لایحه بزرگ و زیبا بر میلیاردرها و نخبگان اقتصادی 

تحلیل نهادهای مستقل از جمله Tax Policy Center و Committee for a Responsible Federal Budget نشان می‌دهد که بیشترین سود حاصل از لایحه بزرگ و زیبا مستقیماً به جیب دهک بالای درآمدی، به‌ویژه میلیاردرها و شرکت‌های فراملیتی، می‌رود. این لایحه با تثبیت کاهش‌های مالیاتی TCJA و افزودن مشوق‌های جدید، به‌طور مشخص چند بخش را هدف قرار داده که معمولاً در مالکیت اقلیت ثروتمند جامعه هستند.

۱. کاهش مالیات بر سود سرمایه

افراد بسیار ثروتمند بخش بزرگی از درآمد خود را نه از حقوق، بلکه از سود سرمایه، سهام، یا فروش دارایی‌ها به‌دست می‌آورند. کاهش نرخ مالیات بر این نوع درآمدها عملاً باعث افزایش خالص درآمد میلیاردرها می‌شود.

۲. تخفیف مالیات بر درآمد غیرفعال یا غیرکاری

درآمدهایی مانند اجاره املاک، سود سهام، یا درآمد سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها، در مالکیت عمده‌ سرمایه‌داران قرار دارد. این لایحه با اعطای معافیت‌های مضاعف، این نوع درآمدها را به‌شدت تقویت کرده است.

۳. افزایش سقف معافیت مالیاتی برای ارث

بنا بر گزارش Brookings، این بند مستقیماً منجر به انتقال بی‌مالیات ده‌ها میلیارد دلار دارایی میان نسل‌های ثروتمند می‌شود و نابرابری نسلی را تشدید می‌کند.

۴. کاهش مالیات شرکت‌ها

مالکان عمده شرکت‌های بزرگ (که معمولاً جزو ۱٪ ثروتمند جامعه هستند)، با کاهش مالیات سازمانی، سود مستقیم دریافت می‌کنند؛ این سودها معمولاً از طریق سود سهام یا بازخرید سهام به سهام‌داران عمده بازمی‌گردد.

در نتیجه، برخلاف ادعای عمومی دولت مبنی بر «سودرسانی به طبقه متوسط»، واقعیت آن است که معماری این لایحه برای تضمین حفظ و افزایش ثروت نخبگان اقتصادی طراحی شده است.

سهم طبقه متوسط و اقشار کم‌درآمد از واقعیت عملی تا فریب تاکتیکی

لایحه مالیاتی «بزرگ و زیبا» که در سال ۲۰۲۵ توسط دولت ترامپ ارائه شد، با شعارهایی مانند حمایت از طبقه متوسط و کاهش بار مالیاتی اقشار کم‌درآمد همراه بود. اما بررسی دقیق مفاد لایحه و تحلیل‌های نهادهای مستقل، نشان می‌دهد که این ادعاها بیشتر جنبه تبلیغاتی و فریب تاکتیکی دارد تا واقعیت عملی.

یکی از نکات کلیدی این لایحه، تمدید یا افزایش برخی معافیت‌ها و تخفیف‌های مالیاتی محدود برای طبقه متوسط و پایین است. برای مثال، کاهش نسبی نرخ مالیات بر درآمد تا سقف معینی یا افزایش میزان کسر مالیات شخصی به طور موقت در نظر گرفته شده است. با این حال، بسیاری از این مزایا یا موقتی هستند (و پس از چند سال به پایان می‌رسند) یا در برابر حذف یا کاهش تسهیلات دیگر برای این طبقات، بسیار ناچیز و ناکافی به نظر می‌رسند.

از سوی دیگر، لایحه شامل مواردی است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم فشار مالیاتی بر اقشار کم‌درآمد و متوسط را افزایش می‌دهد؛ مانند حذف یا کاهش بودجه برنامه‌های حمایتی (مانند Medicaid و SNAP )، افزایش مالیات‌های غیرمستقیم (مالیات‌های مصرفی یا مالیات بر سوخت و انرژی) و کاهش اعتبارهای مالیاتی که قبلاً به نفع خانواده‌های کم‌درآمد بودند.

نهادهایی مانند Congressional Budget Office (CBO) و Tax Policy Center در گزارش‌های خود تصریح کرده‌اند که سهم مالیاتی واقعی طبقه متوسط پس از اجرای این لایحه به ویژه پس از پایان موقت برخی معافیت‌ها احتمالاً افزایش می‌یابد. در مقابل، نخبگان اقتصادی و ثروتمندان از مزایای دائمی و گسترده بهره‌مند می‌شوند.

بنابراین، شعارهای دولتی درباره حمایت از طبقه متوسط و اقشار کم‌درآمد، به نوعی فریب تاکتیکی برای جلب حمایت عمومی به نظر می‌رسد. این لایحه در نهایت نابرابری اقتصادی را تشدید کرده و موجب می‌شود که بار مالیاتی سنگین‌تر بر دوش گروه‌های کم‌درآمد و طبقه متوسط قرار گیرد، در حالی که ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ از تخفیفات گسترده بهره‌مند می‌شوند.

 بازتاب عمومی و واکنش سیاسی

لایحه مالیاتی «بزرگ و زیبا» که در سال ۲۰۲۵ توسط دولت ترامپ معرفی و تصویب شد، با واکنش‌های گسترده‌ای در سطح جامعه و عرصه سیاسی مواجه شد. از یک سو، هواداران دولت و بخش‌هایی از جناح راست سیاسی آن را گامی مهم در جهت رشد اقتصادی و تقویت طبقه متوسط می‌دانند. آن‌ها استدلال می‌کنند که کاهش مالیات شرکت‌ها و تسهیلات مالیاتی برای سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی را تسریع کرده و به بهبود شرایط اقتصادی منجر می‌شود.

با این حال، تحلیل‌گران اقتصادی مستقل و رسانه‌های معتبر از جمله The New York Times، Washington Post و نهادهای پژوهشی چون Tax Policy Center و Brookings Institution به شدت نسبت به این لایحه ابراز نگرانی کرده‌اند. بر اساس گزارش‌های این نهادها، «بزرگ و زیبا» در عمل به نفع ثروتمندان و شرکت‌های بزرگ بوده و به افزایش نابرابری اقتصادی و کسری بودجه فزاینده دولت منجر می‌شود. در نتیجه، خدمات عمومی و برنامه‌های حمایتی آسیب می‌بینند و فشار مالی بیشتری بر طبقات متوسط و پایین وارد می‌آید.

در سطح سیاسی، دموکرات‌ها لایحه را به شدت نقد کرده و آن را نمونه‌ای از «اقتصاد ناعادلانه» و «تثبیت قدرت مالی نخبگان» خوانده‌اند. این حزب وعده داده که در صورت بازگشت به قدرت، اصلاحات مالیاتی معکوس و سیاست‌های حمایتی بیشتری برای اقشار کم‌درآمد اتخاذ خواهد کرد.

همزمان، برخی جمهوری‌خواهان محافظه‌کار از ابعاد کسری بودجه و تأثیرات بلندمدت اقتصادی این لایحه ابراز نگرانی کرده‌اند، اما به دلیل اجماع حزبی و فشارهای سیاسی، اکثراً از تصویب آن حمایت کردند.

در مجموع، بازتاب عمومی و واکنش سیاسی نسبت به لایحه «بزرگ و زیبا» نشان‌دهنده شکاف عمیق در دیدگاه‌ها درباره عدالت اقتصادی و نقش دولت در سیاست‌گذاری مالیاتی است، که همچنان موضوعی بحث‌برانگیز در آمریکا باقی مانده است.

نتیجه‌گیری

سیاست‌های مالیاتی دولت ترامپ در قالب لایحه بزرگ و زیبا ادامه‌دهنده و تعمیق‌دهنده رویکردهای مالیاتی دوره اول ریاست‌جمهوری اوست که عمدتاً به نفع ثروتمندان، شرکت‌های بزرگ و نخبگان اقتصادی طراحی شده‌اند.

با وجود ادعاهای رسمی درباره حمایت از طبقه متوسط و اقشار کم‌درآمد، شواهد و تحلیل‌های موثق نشان می‌دهد که سهم واقعی این گروه‌ها از کاهش مالیاتی بسیار ناچیز بوده و حتی در برخی موارد فشار مالیاتی بر آنها افزایش یافته است.

کاهش چشمگیر نرخ مالیات بر درآمد سرمایه و درآمدهای غیرکاری، افزایش سقف معافیت مالیاتی بر ارث، و کاهش نرخ مالیات شرکت‌ها، عمدتاً منافع هنگفتی برای دهک‌های بالای درآمدی و میلیاردرها به همراه داشته است. این سیاست‌ها نه تنها تمرکز ثروت را تشدید کرده، بلکه به نابرابری اقتصادی و اجتماعی دامن زده‌اند و زمینه را برای افزایش شکاف طبقاتی فراهم آورده‌اند.

از سوی دیگر، این لایحه با افزایش کسری بودجه دولت و بدهی عمومی، توان مالی دولت را در ارائه خدمات عمومی حیاتی محدود می‌کند؛ خدماتی که عمدتاً طبقات پایین و متوسط به آن وابسته‌اند. این مسئله، در کنار کاهش حمایت‌های مالیاتی موقتی و محدود برای اقشار کم‌درآمد، می‌تواند فشار اقتصادی بر این گروه‌ها را تشدید کند.